* 5 ذی الحجة  جنگ سویق

در این ماه در سال 2هجری غزوه سویق به وقوع پیوست . ابوسفیان بعد از واقعۀ بدر مصمم به انتقام گیری از پیامبر(ص) شد و به این منظور همراه دویست نفر به عریض از نواحی مدینه رفتند و دوخانه و چندین نخل را آتش زدند و دونفر از بزرگان انصار را در آنجا کشتند تا او به تصمیم خود عمل کرده باشد . چون خبر به پیامبر(ص) رسید ابولبابه را در مدینه گذاشته همراه با دویست نفر از مهاجرین و انصار و در رأس آنها امیرالمؤمنین علیه السلام به سوی عریض حرکت کردند. ابوسفیان چون با خبر شد که پیامبر(ص) با عجله به آنجا می آید ،به لشکر خود دستور داد تا انبانهای سویق را که برای آذوقه با خود آورده بودند ریخته و سبکبار فرار کنند . مسلمانان وقتی رسیدند آنان گریخته بودند. لذا انبانهای سویق را برداشته مراجعت نمودند. به همین دلیل این غزوه را «ذات السویق » گویند .

منابع :بحارالانوار – نورالابصار – منتهی الآمال 

*6 ذی الحجه

مرگ منصور دوانیقی

در این روز در سال 158 هجری منصور دوانیقی بخیل بی رحم ،در سفر حج به هلاکت رسید و در حجون دفن شد . منصور در بنی عباس شباهت تامی به هشام بن عبدالملک در بنی امیه داشت ،و از او تقلید می نمود .او مردی خونریز بود ، و بر خلاف برادرش سفاح عداوت و ظلم تمام نسبت به آل ابوطالب داشت. از آن بزرگوارن افرا زیادی را کشت و بزرگترین جنایت منصور به شهادت رساندن امام صادق علیه السلام بود. عبدالله محض و حسن مثلث و بسیاری از بنی الحسن را نیز او شهید کرد .

منابع: تتمة المنتهی – فیض العلام – مستدرک سفینة البحار

*7ذی الحجه

1- شهادت امام باقر علیه السلام

مگر ز برج فلک قرص آفتاب افتاد که باز د ر همه ذرّات انقلاب افتا د

زتند باد بلیّات در محیط جهان دوباره کشتی ایمان به پیچ و تاب افتاد

اما م پنجم بر حق محمد باقر (ع) ز سوز زهر هلاهل د ر اضطراب افتاد

چه ظلمها که نکردند آل مراوانش که از شماره برون است وبیحساب افتاد

امام باقر علیه السلام می فرمایند :

إذا جلست إلی العالم فکن آن تسمع أحرص منک علی أن تقول و تعلّم حسن الاستماع کما تتعلّم حسن القول

هرگاه نزد عالمی نشستی ،بر شنیدن حریص تر از گفتن باش ، همان گونه که نیکو سخن گفتن را می آموزی نیکو شنیدن را نیز بیاموز. الابحار الانوار جلد 1 صفه 222

هفتم ذی الحجه مصادف با سالروز شهادت امام برزگوار حضرت محمد باقر علیه السلام است که ایشان در سال 114 هجری قمری توسط هشام بن عبد الملک مسموم و شهید شدند . در شب شهادت به امام صادق علیه السلام فرمودند :« امشب جهان را بدرود خواهم گفت هم اکنون پدرم علی بن الحسین علیه السلام را دیدم که شربتی گوارا نزد من آورد و نوشیدم و مرا به سرای جاوید و دیدار حق بشارت داد».

در روایت دیگری فرمودند :«ای فرزند گرامی ، مگر نشنیدی که حضرت علی بن الحسین از پس دیوار مرا ندا کرد :«ای محمد بیا ،زود باش که ما انتظار تو را می کشیم ». آن حضرت به مدت سه روز در حالت درد از اثر سم به سر می بردند تا به شهادت رسیدند . بدن مطهر و پاک آن دریای بیکران دانش خدایی را در خاک بقیع و در کنار مزار امام حسن مجتبی و امام سجاد علیهما السلام به خاک سپردند.

سلام ما به بقیع و بقاع ویرانش بر آن حریم که باشد ملک نگهبانش

سلام ما به بقیع آن تجسم غربت گواه بر سخنم تربت اماما نش

امام باقر علیه السلام در کربلا شرف حضور داشت . شب یازدهم ،بازار کوفه ،کنار سرهای مطهر ، اسارت شام و مجلس یزید را دیده است و هر زمان متذکر شهادت حسین بن علی علیه السلام و اسارت عمه هایشان می شدند ،اشک از چشم مبارکشان مانند درّ جاری می گشت .

2- بردن امام کاظم علیه السلام به زندان بصره

در این روز امام کاظم علیه السلام را در حالی که در غل و زنجیر بسته بودند ، به بصره بردند و مدت یکسال نزد عیسی بن جعفر بن ابی جعفر منصور محبوس کردند و سپس حضرت را به بغداد بردند . عیسی آن حضرت را در یکی از حجرات خانۀ خود که نزدیک به دیوانخانه بود محبوس کرد و مشغول فرح و سرور گردید . از یکی از کاتبان او که نصرانی بود نقل شده که میگفت :« این عبد صالح و بندۀ شایستۀ خدا – یعنی موسی بن جعفر علیه السلام – در ایامی که در این خانه محبوس بود چیزهایی از لهو و لعب شنید که گمان ندارم هرگز بر خاطر شریف آن حضرت خطور کرده باشد ». امام کاظم علیه السلام مدت یک سال در بصره محبوس بودند ،و بعد از یکسال آن حضرت را به بغداد بردند و نزد فضل بن ربیع حبس کردند.

منابع : توصیح المقاصد – فیض العلام – کافی – بصائر الدرجات – انوار البهیة -

* 8 ذی الحجه

1- توطئه ترور امام حسین علیه السلام

در این روز در سال 60 هجری به دستور یزید لعین سی نفر از شیاطین بنی امیه از شام برای دستگیری و یا کشتن امام حسین علیه السلام به بهانۀ حج وارد مکه شدند.

2- دعوت عمومی حضرت مسلم در کوفه

در این روز در سال 60 هجری روز سه شنبه حضرت مسلم دعوت خود را برای امام حسین علیه السلام در کوفه آشکار کرد و از طرفی کوفیان نفاق خود را نمودار کردند.

3- حرکت امام حسین علیه السلام از مکه به عراق

در این روز در سال 60 هجری امام حسین علیه السلام از مکه متوجه عراق شدند ،واین قول مشهور بین محدثین و ارباب مقاتل است . بنابر قولی آن حضرت در روز نهم از مکه به طرف عراق حرکت فرمودند.

منابع : قلائد النحور – ارشاد – مسار الشیعة – بحارالانوار – اعلام الوری

*9 ذی الحجه

1- روز عرفه

در روز عرفه زیارت امام حسین علیه السلام مستحب است ، چه اینکه خداوندابتدا به زوار امام حسین علیه السلام نظر میکند زیرا همه حلال زاده اند ،و بعد به زوار با معرفت خویش در عرفات نظر میکند .

2- شهادت حضرت مسلم و هانی

در این روز در سال 60 هجری محمد بن کثیر و پسرش در کوفه به جرم مهمانداری و طرفداری از مسلم بن عقیل علیه السلام به شهادت رسیدند . در شب عرفه جناب مسلم بن عقیل به منزل طوعه رفتند . در روز عرفه سال 60 هجری که چهارشنبه بود جناب مسلم بن عقیل و هانی بن عروه را در کوفه شهید کردند.

- خاندان حضرت مسلم

نام مبارکش مسلم و پدرش عقیل ، و مادرشان علیّه و همسر آن حضرت خانم رقیه دختر امیرالمؤمنین علیه السلام است . پیامبر(ص) فرمودند :« چشم مؤمنان بر او گریان است ، و ملائکه مقرب الهی بر او درود می فرستند ».امام حسین علیه السلام هنگامی که آن حضرت را به سوی کوفه فرستاند ، در قسمتی از نامه به اهل کوفه چنین فرمودند :« برادرم و پسر عمویم و فرد مورد اطمینان از اهل بیتم را نزد شما فرستادم ». هنگامی که امام حسین علیه السلام خبر شهادت آن حضرت و هانی را شنیدند ، چند بار فرمودند «انالله و انا الیه راجعون » .سپس فرمودند :«خیری در زندگی بعد از آنها نیست ».از جمله وصایای آن حضرت به ابن سعد این بود که کسی را به نزد امام حسین علیه السلام بفرستد که آن حضرت به سوی کوفه نیاید .

- شهادت و دفن بدن حضرت مسلم

در غربت و مظلومیت آن حضرت همین بس که از پشت بامها دسته های نی را آتش می زدند و بر سر آن حضرت می ریختند . همچنین زمانی که چشم ابن زیاد بر آن حضرت افتاد ، زبان به جسارت امیرالمؤمنین و امام حسین علیهماالسلام و عقیل گشود . در بالای دار الاماره با لب تشنه سر از بدن نازنینش جدا کردند و بدنش را از بالای قصر به پایین انداختند.بعد از شهادت ریسمان به پای مبارکش بسته و در میان بازار کوفه می کشیدند .سپس بدن مبارکش را به دار زده و سر مطهرش را به دمشق فرستادند . در دفن بدن مطهر دو نظر است : یکی اینکه جمعی از قبیلۀ هانی آمدند و بدنهای مطهر مسلم بن عقیل و هانی را دفن کردند و دیگرا اینکه نمیه شب زوجۀ میثم تمار به همراهی چند نفراز جمله همسر هانی بن عروة ،بدنها را در کنار مسجد اعضم کوفه دفن کردند. 

- هانی بن عروه

اما جناب هانی که پدرش عروه است ،ازاصحاب پیامبر(ص) واز بزرگان و خواص شیعه و مخلصین در محبت امیرالمؤمنین علیه السلام بود ،و در جنگهای صفین ،جمل و نهروان درخدمت آن حضرت بود جناب هانی بزرگ طائفۀ مذحج بود و در قبیلۀ خود دارای نفوذ فراوانی بود. هنگامی که اهل کوفه عهد وپیمان خود را شکستند و بی وفایی خود را نسبت به اهل بیت علیهم السلام و مسلم بن عقیل ثابت کردند ، چناب هانی بن عروه آن حضرت را پناه داد . پس از آن محمد بن اشعث خبیث جناب هانی و عده ای از شیعیان را دستگیر کرد . بعد از شهادت مسلم بن عقیل و شکستن سر و بینی جناب هانی توسط ابن زیاد ملعون ،آن خبیث دستور داد سر جناب هانی را در بازار گوسفند فروشان از بدنش جدا کردند و با طنابی که به پای آن بزرگوار بسته بودند همراه با بدن جناب مسلم بن عقیل در بازار کوفه روی زمین کشیدند و به دار زدند ، و سپس بدن هانی همرا با بدن مسلم دفن شد .

3- روز سد ابواب

در این روز به امر پیامبر(ص) همۀ درهای منازل اصحاب به طرف مسجد پیامبر(ص) بسته شد ،جز در خانۀ امیرالمؤمنین علیه السلام که به دستور خاص الهی آن را نبستند .عده ای از اصحاب عرض کردند :

 یا رسول الله ،چرا همۀ دربها را جز درخانۀ علی علیه السلام بستید؟ حضرت فرمودند :«من تابع وحی پروردگار هستم » و در ورایتی دیگر است که پیامبر(ص) خطبه ای ایراد فرمود و در ضمن آن فرمود « ای مردم ، خداوند متعال به موسی و هارون امر فرمود خانه ایی بنا کنند ،و امر فرمود که جنب در آن خانه ها بیتوته نکنند و زنها داخل آنها نشوند مگر هارون و ذریه هارون .علی بن ابی طالب علیه السلام برای من به منزلۀ هارون است برای موسی. پس برای احدی از زنها و جنب حلال نیست که به مسجد من داخل شود پیامبر(ص) ایستادند و فرمودند:«عده ای رضایت قلبی ندارند که علی بن ابی طالب علیه السلام در همه وقت و هر حالتی که ساکن مسجد باشد ، در حالی که آنها بیرون شده اند .بخدا قسم که من آنهارا بیرون نکرده ام و علی علیه السلام را من ساکن مسجد قرار نداده ام بلکه خداوند آنها را بیرون نموده و علی علیه السلام را ساکن مسجد قرار داده است ، و منزلت او نزد من مانند منزلت هارون نزد موسی علیه السلام است . سپس در فضائل علی علیه السلام کلماتی بیان فرمودند ،تا آنجا که فرمودند :«هر کسی از این موضوع ناراحت است برود آنجا » و اشاره به طرف شام کردند .

منابع :مسارالشیعة –زاد المعاد – فیض العلام – ارشاد – مروج الذهب – منتخب التواریخ – بحارالانوار – مراقد المعارف – مصباح کفعمی – علل الشرایع – تذکرة الخواص ابن جوزی

* 10 ذی الحجه

1- عید قربان

روز عید اضحی است ،و در این روز حجاج بیت الله الحرام برای زمی و جمرات و قربانی کردن در منی به سر می برند .

 امام علی علیه السلام می فرمایند:

.... و انّ هذا یوم حرمته عظیمة و برکته مأموکة و المغفرة فیه مرجّوة فأکثروا ذکر الله تعالی و ستغفروه و توبوا الله إنه التوا ب الرحیم .

امیر المومنین علیه السلام درخطبه روز عید قربان فرمودند .... و حرمت امروز زیاد و آرزوی بهره وری از برکات آن بجا و امید آمرزش الهی در آن پسندیده است پس خدای بزرگ را بسیار یاد کنید و از او آمرزش طلبید و توبه کنید که او توبه پذیر و مهربان است . من الایحضره الفقیه جلد 1 صفحه 520

2- شهادت عبد الله محض و جمعی از آل حسن علیهم السلام

در این روز در سال 145 هجری جناب عبد الله محض بن حسن مثنی بن امام حسن مجتبی علیه السلام در سن 57 سالگی همراه با جمعی از برادران و پسرعموهای خود در زندان منصور دوانیقی لعنة الله علیه به شهادت رسیدند . زندان آنان به گونه ای بود که روز و شب در آن مشخص نبود. برادران عبد الله محض حسن و ابراهیم بودند ، مادر این دو بزرگوار فاطمه بنت الحسین علیه السلام بود. فرزندان عموی عبد الله محض ، یعقوب اسحاق ، ابو الحسن علی العابد ، عباس ، وعبدالله بودند . بعضی از این بزرگواران مثل ابراهیم بن حسن زنده دفن شدند . بعضی هنگامی که داخل خانه بودند سقف را روی آنها خراب کردند و شهیدشدند. مرقدآل حسن علیهم السلام در هاشمیه نزدیک بغداد است ، که مشهور به قبور سبعه است  منصور به خاطر عداوت خاصی که با اهل بیت علیهم السلام داشت ، مدتی قبل از شهادت آن بزرگواران ، در سال 144 هجری دستور داد آل حسن را با غل و زنجیر بر گردن و پا ،بر مرکبهای چموش و بدون رو انداز سوار کرده به ربذه ببرند .آنان را با این حال در مقابل آفتاب با بدن برهنه در مقابل منصور نگه داشتند . عبدالله محض خطاب به منصور فرمود :«آیا ما در روز بدر با اسرای شما چنین کردیم »؟این کلام بر منصور گران آمد و برخاست و رفت . هنگامی که آن بزرگوار را با این حال از مدینه بیرون می بردند امام صادق علیه السلام از پس پرده ای به آنان نگاه کرد و آنقدر گریستند که اشک بر محاسن شریفشان جاری شد و فرمودند: بخدا قسم بعد ازاین جماعت حرمتی برای خداوند حفظ نکرده اند .

3- نماز عید امام رضا علیه السلام در خراسان

در این روز آقا و موالیمان حضرت ثامن الحجج علیه السلام به خواهش مأمون ، در خراسان برای نماز عید تشریف فرما شدند ،مأمون با دیدن ازدجام جمعیت برای شرکت در نماز به امامت حضرت ، دستور داد از نیمه راه بازگردند ،چرا که ترسید مردم بر او شوش کنند .

منابع :توضیح المقاصد – مسارالشیعة – مراقد المعارف – کتاب المعقبین من ولدالام امیرالمؤمنین علیه السلام – مقاتل الطالبین – قلاند النحور

*11 ذی الحجه

1- روز نوشتن دعای صباح

در این روز امیرالمؤمنین علیه السلام به تعلیم پیامبر(ص) دعای شریف صباح را به دست مبارک خود نوشتند.

2- افشاء سر ولایت توسط عایشه

در این روز در سال دهم هجرت درحجة الوداع پیامبر(ص) به حفصه سری را بیان فرمود و به او تذکر داد که اگر این سرّ را با کسی بازگو کنی ،لعنت خدا و ملائکه و تمامی مردم بر تو باد. حفصه بلافاصله آن را به عایشه گفت . عایشه هم آن را به ابوبکر بازگو کرد و ابوبکر هم عمر را در جریان قرار داد. کار به جایی رسید که آن چهار زن و مرد تصمیم گرفتند پیامبر(ص) را مسموم کنند .جبرئیل پیامبر(ص) را با خبر کرد و آن حضرت آنها را از توطئه و افشاءسرّ خبر داد .سپس حفصه را طلاق دادند ، ولی بعداً به اصرار بعضی رجوع فرمودند و آیات سورۀ تحریم نازل شد .این دو زن چه کرده بودند که خداونده سورۀ تحریم آنها را به زن نوع و لوط علیهما السلام تشبیه نموده است ؟! در آخر آیۀ 4 این سوره آمده است :اگر شما دو زن یاور هم شوید برای قتل آن حضرت ، خداوند و جبرئیل و صالح المؤمنین – یعنی امیرالمؤمنین علیه السلام – و ملائکه یاور پیامبر(ص) هستند. «تظاهرا»درآیه شریفه خطاب به عایشه و حفصه است ،ومعنایش این است که آنان تعاون بر اذیت پیامبر(ص) نموده سرّ آن حضرت را فاش کردند و زنان آن حضرت را اذیت نمودند. عمر میگوید: مراد از این دو زن که در اذیت پیامبر(ص) هم پیمان بودند عایشه و حفصه است .

منابع :بحارالانوار- وقایع الشهور – تفسیر برهان – صحیح بخاری

*13 ذی الحجه

شق القمر

در شب 14 ذی الحجه واقعۀ شق القمر به اعجاز پیامر گرامی اسلام (ص)در مکه رخ داد بعضی این واقعه را در شب 18 این ماه گفته اند .قریش از آن حضرت معجزه طلب کردند و حضرت با انگشت اشاره به ماه کردند و به قدرت الهی ماه به دو نیم شد و باز به هم پیوست ؛و این آیه نازل شد «اقتربت الساعة و انشقّ القمر» .«سوره قمر آیه ا»ابو الجهل لعنت الله علیه گفت « این سحر است ! بفرستید از شهرهای دیگر هم بپرسند که آیا آنها هم دیدند که ماه دو نیم شد. چون از اهل شهرهای دیگر پرسیدند .آنها نیز خبر دادند که نیمی از ماه پشت خانۀ کعبه و نیمی بر کوه ابو قبیس افتاد .

منابع :ریاحین الشریعة جلد 2 صفحه 382- حق الیقیق صفحه 28

 23 ذوالقعده                             1- شهادت امام رضا علیه السلام

بنابر قولی در این روز در سال 203 هجری امام رضا علیه السلام به شهادت رسیدند .

 2- جنگ بنی قریظه

در این روز در سال 4 هجری غزوۀ نبی قریظه به وقوع پیوست . مسلمانان 3000 نفر بودند و یک نفر به نام خلاّد بن سوید شهید شد. کفار 900 نفر بودند که همۀ آنها کشته شدند . بنابرقولی این جنگ در شوال به وقوع پیوسته است .

25 ذوالقعده                   حرکت امام رضا علیه السلام از مدینه به سوی مرو

در این روز در سال 200 هجری حضرت رضا علیه السلام از مدینه به سوی مرو حرکت کردند.

26 ذوالقعده                      حرکت پیامبر (ص) از مدینه برای حجة الوداع

در این روز در سال 10 هجری پیامبر(ص) با اصحاب از مدینه برای حجة الوداع و غدیر حرکت کردند . بعضی اقوال 23 و بعضی 25 ذی القعده نقل کرده ا ند.